Reforma polskiego prawa energetycznego: kluczowe środki deregulacyjne na rzecz zwiększenia inwestycji w odnawialne źródła energii

dr Jakub Plebański

26 czerwca 2025

W ramach strategicznego posunięcia mającego na celu przyspieszenie transformacji energetycznej polski rząd przyjął ostatnio szereg ustaw deregulacyjnych mających na celu uproszczenie procedur administracyjnych, zwiększenie efektywności sieci oraz zachęcenie do inwestycji w odnawialne źródła energii (OZE).

Kluczowe elementy reformy obejmują rozszerzenie mechanizmu cable pooling, wyższy próg koncesyjny dla instalacji OZE, mniejsze wymagania dotyczące odległości dla turbin wiatrowych oraz wprowadzenie elastycznych umów o przyłączenie do sieci.

Zmiana progu koncesyjnego dla OZE

27 maja 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki (UDER29). Nowelizacja wprowadza istotne zmiany w zakresie obowiązku uzyskania koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii poprzez podniesienie progu mocy zainstalowanej w instalacji OZE wymagającej uzyskania koncesji z 1 MW do 5 MW. Zmiana ta wpisuje się w unijne trendy zmniejszania obciążeń regulacyjnych dla małych deweloperów projektów OZE.

W wyniku nowelizacji wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w instalacji OZE o zainstalowanej mocy elektrycznej większej niż 1 MW i nie większej niż 5 MW będzie wymagało jedynie uproszczonego wpisu do rejestru wytwórców wykonujących rejestrowaną działalność gospodarczą w zakresie instalacji odnawialnego źródła energii (dawny rejestr wytwórców energii w małej instalacji). Wpis do tego rejestru będzie dokonywany na podstawie wniosku zawierającego oświadczenia wytwórcy w terminie 14 dni od dnia jego otrzymania. Zmiana ta będzie znacznym uproszczeniem w porównaniu do skomplikowanej procedury koncesyjnej wymagającej obszernej dokumentacji dowodowej.

Cable pooling z magazynami energii

Nowelizacja UDER29 wprowadza również istotne zmiany w zakresie przyłączania odnawialnych źródeł energii do sieci elektroenergetycznej. Jednym z kluczowych elementów nowelizacji jest rozszerzenie formuły cable poolingu o możliwość wykorzystania magazynów energii. Nowelizacja stanowi istotny krok naprzód dla inwestorów planujących rozwój projektów OZE w Polsce.

Cable pooling to mechanizm umożliwiający współdzielenie przyłącza do sieci przez kilka instalacji OZE, np. przez elektrownie fotowoltaiczne i wiatrowe. Obecnie infrastruktura przyłączeniowa może być współdzielona tylko przez źródła wytwórcze. Nowelizacja wprowadza jednak możliwość włączenia do tego układu również niezależnych magazynów energii. Takie rozwiązanie znacznie zwiększa elastyczność i efektywność wykorzystania infrastruktury sieciowej. Przykładowo, farma fotowoltaiczna i wiatrowa współdzieląca infrastrukturę przyłączeniową z jednostką magazynującą energię w akumulatorach może teraz zoptymalizować moc wyjściową i obniżyć ryzyko wystąpienia ograniczeń przesyłowych.

Zgodnie z projektem ustawy:

Magazyny energii będą mogły gromadzić nadwyżki energii z różnych źródeł współdzielących infrastrukturę przyłączeniową.
Inwestorzy zyskają możliwość lokalnego zbilansowania produkcji i zużycia energii, zmniejszając ryzyko odmowy przyłączenia do sieci.
Rozszerzenie formuły cable poolingu ma również na celu odciążenie sieci elektroenergetycznej i poprawę stabilności systemu elektroenergetycznego.

Projekt nowelizacji ustawy o turbinach wiatrowych

18 marca 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw (UD89). Kluczowym elementem nowelizacji jest zmniejszenie minimalnej odległości turbin wiatrowych od budynków.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, turbiny wiatrowe muszą być zlokalizowane w odległości 10-krotności ich wysokości (10H) od budynków mieszkalnych, chyba że plan miejscowy określa inną odległość, wyrażoną w metrach, lecz nie mniejszą niż 700 metrów.

Projekt znosi zasadę 10H i określa minimalną odległość turbin wiatrowych od budynków na poziomie 500 m.

Minimalna odległość turbiny od granicy parku narodowego ma wynosić 1500 m, a od określonych obszarów Natura 2000 – 500 m. Strefy buforowe wokół obszarów Natura 2000 wydzielone w celu ochrony nietoperzy i ptaków będą podlegać bardziej rygorystycznym ograniczeniom.

Wskutek nowelizacji lokalizowanie turbin wiatrowych w pobliżu linii przesyłowych wysokiego napięcia ma stać się bardziej elastyczne. Obecne przepisy przewidują minimalną odległość 3H. Projekt przewiduje, że na etapie tworzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP) dla konkretnej inwestycji wiatrowej inwestor może uzgodnić z operatorem przesyłowym mniejszą odległość.

Projekt normalizuje również odległość budowy nowych turbin wiatrowych od dróg krajowych. Po uchwaleniu ustawy odległość ta ma wynosić 1H, co jest równe maksymalnej wysokości łopaty wirnika nad powierzchnią. W efekcie wojewoda, wydając decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), będzie nakazywał, za wypłatą odszkodowania, rozbiórkę turbin wiatrowych znajdujących się w odległości mniejszej niż 1H od projektowanej drogi krajowej i zakazywał wydawania pozwoleń na budowę na danym terenie.

Projekt reguluje również procedurę modernizacji turbin wiatrowych. W przypadku modernizacji turbin zlokalizowanych na podstawie decyzji o warunkach zabudowy (WZ) lub miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP) przewidujących mniejsze gabaryty turbin niż po modernizacji, konieczne będzie przejście pełnej ścieżki planistycznej, kończącej się uchwaleniem nowego planu miejscowego. W przypadku jednak, gdy MPZP przewiduje możliwość modernizacji, nie będzie potrzeby jego zmiany. Na podstawie takiej decyzji możliwe będzie wydanie decyzji środowiskowej i pozwolenia na budowę, o ile inwestycja spełni warunek odległości 500 m od zabudowań mieszkalnych i 1H od dróg krajowych.

Elastyczne umowy przyłączeniowe

Obecnie Rada Ministrów proceduje projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (UC84). Jedną z istotnych zmian nowelizacyjnych są elastyczne umowy przyłączeniowe. Umowy te umożliwią podmiotom przyłączenie się do sieci na obszarach, na których obecnie występują ograniczenia w przyłączaniu nowych instalacji. Operator będzie uprawniony do nakładania z góry określonych ograniczeń eksploatacyjnych na pobór lub wprowadzanie energii elektrycznej do sieci przez daną instalację, bez ponoszenia odpowiedzialności za związane z tym ograniczenia w dostawie energii. Projekt stanowi jednak, że takie umowy należy traktować co do zasady jako rozwiązanie tymczasowe, do czasu odpowiedniej rozbudowy sieci elektroenergetycznej. Warunki przyłączenia oraz elastyczna umowa przyłączeniowa mają zawierać postanowienia dotyczące rodzaju ograniczeń w zakresie poboru lub produkcji energii elektrycznej oraz warunków, jakie należy spełnić, aby je znieść, w tym zakresu niezbędnej rozbudowy sieci.

W projekcie wskazano, że szczegółowe wytyczne dotyczące elastycznych umów przyłączeniowych zostaną opublikowane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Omawiane zmiany mają na celu uproszczenie procedur administracyjnych oraz zwiększenie wydajności i elastyczności w sektorze energetycznym. Deregulacja obejmująca podniesienie progu koncesyjnego dla instalacji OZE, rozszerzenie mechanizmu cable pooling, zmniejszenie minimalnej odległości turbin wiatrowych od budynków oraz wprowadzenie elastycznych umów przyłączeniowych jest ważnym krokiem w kierunku przyspieszenia rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce.

Podsumowanie

Ostatni pakiet deregulacyjny wprowadzony w Polsce oznacza kluczową zmianę w jej polityce energetycznej, oferując inwestorom przyjazne środowisko dla rozwoju energii odnawialnej. Usprawniając procedury koncesyjne, zwiększając dostęp do sieci oraz zapewniając większą elastyczność, Polska staje się konkurencyjnym miejscem w Europie dla inwestycji w zieloną energię.

Kontakt

Contact Person Picture

dr Jakub Plebański

radca prawny

Senior Associate

Wyślij zapytanie

Profil