Home

Internal

International

Kontakt

de|en|pl

We pave the way. Worldwide.

Na świecie

Nasz strona wykorzystuje pliki cookies w celu personalizacji oferty wysyłanej do klientów oraz analizy zachowania użytkowników, tak aby dostarczać usługi na najwyższym poziomie. Korzystając ze strony wyrażają Państwo zgodę na przetwarzanie danych. Dalsze informacje można znaleźć w polityce prywatności.

Rozliczenia pomiędzy członkami klastrów energii: perspektywa VAT

Niniejszy artykuł stanowi drugą część cyklu poświęconemu prawno-podatkowym aspektom funkcjonowania klastrów energii. W poprzedniej publikacji (Klaster energii a status na gruncie VAT | Rödl) staraliśmy się odpowiedzieć na pytanie czy klaster energii może być odrębnym podatnikiem VAT.

Omówiliśmy też, w dużym skrócie, czym jest klaster energii oraz na czym polega jego atrakcyjność.

Poniższy tekst porusza problematykę zakupów dokonywanych we wspólnym interesie członków klastra i wzajemnych rozliczeń pomiędzy nimi. Przedmiotem naszego zainteresowania jest perspektywa VAT przy tych rozliczeniach.

Klaster energii a rozliczenia wewnętrzne zakupionych usług

Zakładając, że klaster energii nie działa jako odrębny podatnik VAT, warto poddać analizie sposób, w jaki członkowie tego porozumienia powinni rozliczać koszty ponoszone w związku z ogólną działalnością klastra energii.

Porozumienie w sprawie klastrów energii zazwyczaj tworzone jest w ten sposób, że jeden z podmiotów obejmuje funkcję koordynatora. Podmiot ten, jako koordynator reprezentuje interesy klastra na zewnątrz, często nabywając usługi dla celów funkcjonowania klastra, z których korzystają pozostali członkowie porozumienia.

Faktura czy nota obciążeniowa

Faktura za nabywane świadczenie jest zazwyczaj wystawiana na podmiot składający zamówienie, tj. najczęściej na koordynatora.

Pojawia się więc pytanie w jaki sposób rozliczyć na gruncie VAT taki zakup pomiędzy pozostałych członków?

Mając na uwadze regulacje ustawy o VAT, należy rozważyć przede wszystkim dwie możliwości:

koncepcja 1: faktura zostaje wystawiona na koordynatora klastra. Koordynator refakturuje świadczenie na pozostałych członków porozumienia. Na każdego członka klastra wystawiana jest faktura VAT w odpowiedniej wysokości.
koncepcja 2: faktura zostaje wystawiona na koordynatora klastra. Koordynator wystawia noty obciążeniowe na odpowiednią kwotę na pozostałych członków porozumienia.

Z uwagi na fakt, że klastry energii dopiero zyskują na popularności, kwestia rozliczenia zakupionych świadczeń na gruncie ustawy o VAT nie była częstym przedmiotom rozważań organów podatkowych. Brak jest ugruntowanej linii interpretacyjnej w tym zakresie.

Aby czynność podlegała pod VAT musi zostać uznana za odpłatne świadczenie usług. Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonywanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie.

Przyjmując koncepcję 1 należy uznać, że koordynator działa zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy o VAT, tj. działając we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług. W takiej sytuacji przyjmuje się, że sam otrzymał i wyświadczył nabywane usługi. Uznaje się więc, że spełnione są kryteria odpłatnego świadczenia usług i mamy do czynienia z refakturowaniem.

Zgodnie natomiast z koncepcją 2 przenoszenie kosztów na pozostałych członków klastra energii, nie może być uznane za świadczenie usług w rozumieniu ustawy o VAT. Tu należałoby przyjąć, że zwrot kosztów od pozostałych członków pozostaje poza zakresem VAT, a koordynator przy nabyciu świadczenia nie działa na rzecz osób trzecich. Wobec tego, samo przeniesienie kosztów należy udokumentować notą obciążeniową.

Granica pomiędzy obydwiema koncepcjami jest cienka. Nie są to koncepcje zamienne (zależne od wyboru podatnika), ale problem polega na tym, że przy samodzielnej ocenie sposobu postępowania nie trudno o pomyłkę.

Odniesienie do przypadku konsorcjum

Tego rodzaju rozważania dokonywane były w kontekście opodatkowania VAT rozliczeń pomiędzy członkami umów konsorcjum. Umowy konsorcjum przeważnie dotyczą współpracy kilku podmiotów w ramach wykonania konkretnego zadania (projektu). Jest to więc umowa współpracy pomiędzy co najmniej dwoma podmiotami, która pozwala wspólnie realizować konkretne przedsięwzięcia. W ramach tej współpracy często jeden podmiot nabywa usługi, których beneficjentami są także pozostali członkowie konsorcjum.

Organy podatkowe wielokrotnie wypowiadały się w zakresie wzajemnych rozliczeń pomiędzy członkami konsorcjum, gdzie sytuacja jest w pewien sposób analogiczna.

Jednakże, stanowiska prezentowane w wydawanych interpretacjach podatkowych nie są takie same.

Przykładowo:

w interpretacji podatkowej z 23 grudnia 2024 r., znak: 0112-KDIL1-3.4012.583.2024.1.AKR, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że lider konsorcjum nabywając usługi działał we własnym imieniu, lecz na rzecz osób trzecich (pozostałych członków konsorcjum), wobec tego obciążenie pozostałych członków przez lidera kwotą obejmującą zwrot części kosztów wspólnych spełnia definicję odpłatnego świadczenia usług. Uznano, że doszło do odsprzedaży usług i w związku z tym czynność taką należy udokumentować fakturą VAT;
natomiast w interpretacji podatkowej z 28 sierpnia 2024 r., znak: 0113-KDIPT1-1.4012.424.2024.2.AK, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej przychylił się do stanowiska, zgodnie z którym zwrot kosztów realizacji wspólnego przedsięwzięcia pozostaje poza zakresem VAT i może być dokumentowane np. notą obciążeniową (zob. także interpretacje Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 26 lipca 2023 r., znak: 0114-KDIP4-2.4012.299.2023.1.MC).

Należy mieć na uwadze, że analizowane rozliczenia często dotyczą innego rodzaju nabywanych świadczeń oraz różnie skonstruowanych zasad współpracy między stronami. Dlatego też konkluzje organów podatkowych mogą różnić się w zależności od indywidualnego stanu faktycznego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozliczeń dokonywanych pomiędzy członkami klastrów energii można zauważyć, że sposób rozliczenia kosztów pomiędzy uczestników porozumienia nie jest jednoznaczny.

Sprawa komplikuje się jeszcze bardziej, gdy weźmiemy pod uwagę, że członkami klastra mogą być zarówno podmioty będące czynnymi podatnikami VAT, jaki i te będące podatnikami zwolnionymi lub w ogóle niebędące podatnikami, a także takie, które zajmują się zarówno działalności opodatkowaną, jak i działalnością zwolnioną i niepodlegającą opodatkowaniu.

Należy także mieć na uwadze, że porozumienie w sprawie klastra energii może być różnie regulowane. Warto zweryfikować jaką rolę pełni koordynator w ramach konkretnego porozumienia. Istotne jest sprawdzenie jego zakresu odpowiedzialności, czy zakresu ponoszonego ryzyka. Warto przemyśleć sposób partycypacji w kosztach poszczególnych uczestników na etapie tworzenia porozumienia.

Część problemów i ryzyk można zminimalizować już na etapie tworzenia umowy.

Ograniczenie ryzyka możliwe jest również poprzez uzyskanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, dopasowanej do rozwiązań przyjętych w konkretnym klastrze.

Podsumowując, konieczna jest indywidualna analiza poszczególnej sytuacji i zabezpieczenie przyjętej metody rozliczeń.

Prawo do odliczenia VAT od ponoszonych wydatków

Warto także pochylić się nad samym prawem do odliczenia VAT od ponoszonych wydatków związanych z działalnością klastra energii.

W zależności od tego, jaką rolę pełni dany podmiot w porozumieniu, a także czego dotyczą konkretne wydatki, różne może być podejście do prawa odliczenia VAT.

Warto zastanowić się nad tym jaki cel przyświeca podatnikowi, aby uczestniczyć w porozumieniu dotyczącym klastrów energii, a także czego dotyczy poczyniony wydatek.

Przykładowo, gdy głównym motywem uczestnika jest dbanie o reputację i wykorzystywanie uczestnictwa w klastrze energii w celach budowania marki, czy nawet proekologicznych, organ podatkowy może uznać, że jest to przedsięwzięcie niewystarczająco powiązane z działalnością opodatkowaną i wobec tego może zakwestionować prawo do odliczenia VAT od wydatków ponoszonych w związku z uczestnictwem w klastrze energii (zob. na zasadzie pewnej analogii np. interpretację podatkową Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 20 maja 2019 r., znak: 0111-KDIB3-2.4012.81.2018.3.AZ czy interpretację z 20 maja 2019 r., znak: 0111-KDIB3-2.4012.81.209.3.AZ).

Jeżeli jednak działalność klastra ma odzwierciedlenie w wykonywaniu przez członka jego działalności opodatkowanej VAT, odliczenie powinno być jak najbardziej możliwe.

Podsumowując, sposób opodatkowania VAT rozliczeń dokonywanych w ramach uczestnictwa w porozumieniu dotyczącym klastrów energii pozostaje zagadnieniem niejednoznacznym. Z uwagi na brak przejrzystych regulacji oraz różnorodność możliwych modeli rozliczeń pomiędzy uczestnikami, każda sytuacja wymaga odrębnej, szczegółowej analizy podatkowej.

Jeżeli jesteś członkiem klastra energii i masz wątpliwości związane z rozliczeniami podatkowymi klastra, nasi eksperci chętnie przeanalizują Twoją sprawę.

FAQ

Kto otrzymuje fakturę za usługi nabywane w związku z interesami klastra energii?

Praktyka rynkowa pokazuje, że zazwyczaj fakturę otrzymuje koordynator klastra, który składa zamówienie.

Jak koordynator klastra powinien rozliczyć się z pozostałymi członkami klastra?

W zależności od przyjętej koncepcji, koordynator klastra wystawi na pozostałych członków klastra faktury (tzw. refakturowanie) lub noty obciążeniowe.

Odpowiedni sposób postępowania zależy od:

rodzaju wydatku, który jest zwracany przez pozostałych członków
oraz od wewnętrznie ustalonych zasad w ramach porozumienia.

Należy podkreślić, że granica pomiędzy tymi koncepcjami jest cienka. Nie są to koncepcje zamienne (zależne od wyboru podatnika), ale problem polega na tym, że przy samodzielnej ocenie sposobu postępowania nie trudno o pomyłkę. Niestety, nie sposób udzielić uniwersalnej odpowiedzi, tym bardziej, że wciąż istnieją rozbieżności interpretacyjne np. w kwestii rozliczenia między członkami konsorcjów.

Jak zabezpieczyć sytuację klastra energii?

Kwestie dotyczące wzajemnych rozliczeń powinny być uregulowane na etapie zawierania porozumienia.

Skutki podatkowe mogą zostać zabezpieczone przykładowo indywidualną interpretacją podatkową wydaną wspólnie na rzecz wszystkich członków klastra.

Czy członkowie klastra mogą odliczać VAT od zakupów związanych z działalnością klastra?

Jeśli zakup dotyczy działalności opodatkowanej członka klastra, to odliczenie powinno być jak najbardziej możliwe. Przykładowo, w sytuacji, gdy działalność klastra, której dotyczy wydatek, ma znaczenie dla wykonywania przez członka jego działalności opodatkowanej VAT.

Jednakże gdy głównym motywem uczestnika jest dbanie o reputację i budowanie marki, czy nawet działania proekologiczne, organ podatkowy może uznać, że jest to przedsięwzięcie niewystarczająco powiązane z działalnością opodatkowaną i wobec tego zakwestionować prawo do odliczenia VAT.

Każdy przypadek należy analizować indywidualnie.

Autorzy:

Agata Asenhajmer – doradca podatkowy

Jakub Wajs – radca prawny, doradca podatkowy

9 stycznia 2026