Zmiany na rynku pracy - PIP z nowymi kompetencjami od 2026 roku?

​​​​​​​​​​​​Z początkiem 2026 roku planowane jest wejście w życie nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), która znacząco rozszerzy uprawnienia inspektorów pracy. Projekt ustawy przewiduje m.in. możliwość przekształcania umów cywilnoprawnych (np. zlecenia, o dzieło, B2B) decyzją administracyjną w umowę o pracę bez konieczności kierowania powództwa do sądu. 4 grudnia 2025 r., Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt ustawy. Natomiast pod dużym znakiem zapytania pozostaje to, czy nowelizacja wejdzie w życie wraz z początkiem 2026 r.

Nowe przepisy będą miały istotne konsekwencje dla zobowiązań względem organów podatkowych oraz składkowych zarówno dla pracodawców i (współ)pracowników.

W przypadku stwierdzenia, że warunki wykonywania pracy odpowiadają definicji stosunku pracy, inspektor będzie mógł wydać decyzję administracyjną, która:

• określi datę rozpoczęcia pracy, miejsce jej wykonywania, wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia,
• będzie natychmiast wykonalna w zakresie skutków pracowniczych oraz obowiązków podatkowo-składkowych.

Zgodnie z najnowszą wersją projektu PIP będzie mógł wydać decyzję określającą istnienie stosunku pracy nie tylko, gdyż została zawarta formalna umowa, ale również w przypadku osoba faktycznie świadczy pracę. Oznacza to możliwość wydania decyzji, nawet gdy nie istnieje żadna formalna umowa.

Dodatkowo, PIP otrzyma nowe narzędzia kontroli, w tym możliwość przeprowadzania czynności zdalnych, elektronicznego pozyskiwania dokumentów. Jednocześnie ma zostać zacieśniona współpraca na linii PIP-KAS-ZUS, co w praktyce oznacza  lepsze możliwości tych organów w typowaniu podmiotów do kontroli. Przewidziano także dwukrotne zwiększenie maksymalnej wysokości grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.​

Planowany termin wejścia w życie ustawy to 1 stycznia 2026 r.

Co to oznacza dla pracodawców?

Decyzja PIP ma wywoływać skutki prawne od momentu jej doręczenia, a to oznacza, że pracodawca od tego momentu musi traktować osobę, której ona dotyczy jak pracownika. To pociąga za sobą poważne konsekwencje na gruncie podatkowym, składkowym i prawa pracy.

Zgodnie z brzmieniem projektu, w przypadku odwołania od decyzji, przez cały okres postępowania administracyjnego, a następnie sądowego, podatki i składki ZUS będą rozliczane według przepisów właściwych dla pracowników. Projekt nowelizacji przewiduje ponadto dodanie do Kodeksu Postępowania Cywilnego nowego art. 477⁷h. Jeśli sąd stwierdzi, że decyzja była nieprawidłowa, to uznaje się, iż stosunek pracy trwał od dnia doręczenia decyzji do momentu uprawomocnienia się wyroku, a więc przez cały okres, w którym decyzja była wykonywana – w praktyce cały ten proces może trwać nawet kilka lat. W praktyce, nawet jeśli wyrok będzie korzystny dla pracodawcy, to nie będzie prawnej możliwości, aby cofnąć skutki zatrudnienia za ten okres. Na obecnym etapie informujemy o projekcie ustawy. Ostateczny kształt przepisów może ulec zmianie, a ich wejście w życie zależy od dalszych prac legislacyjnych.

Jeśli zastanawiasz się, jak proponowane przepisy mogą wpłynąć na działalność Twojej firmy, jakie mogą wiązać się z nimi ryzyka lub jak się przygotować – zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami. Chętnie pomożemy w analizie sytuacji i doradzimy odpowiednie działania.

Rekomendujemy, aby:

- przygotować inwentaryzację umów cywilnoprawnych,

- przeprowadzić audyt zawartych umów oraz określić ich newralgiczne obszary i postanowienia,

- zweryfikować fatyczne wykonywanie umów

- w zależności od efektu audytu, rozważyć dokonanie reklasyfikacji ryzyka na podstawie posiadania przez weryfikowaną umowę cech stosunku pracy

- rozważyć zmiany postanowień umów oraz zasady ich faktycznego wykonywania

Zachęcamy do śledzenia naszych kolejnych newsletterów – będziemy na bieżąco informować o postępach legislacyjnych oraz praktycznych aspektach wdrożenia nowych przepisów.

Dodatkowo, 11 grudnia o godz. 10:00 zapraszamy na bezpłatny webinar „Nowe obowiązki Państwowej Inspekcji Pracy", podczas którego nasze ekspertki opowiedzą więcej o nowelizacji.​ ZAPISZ SIĘ​ ​

Autorka: Maria Wośkowiak-Adamczyk

9 grudnia 2025